Samhein, het voorouderfeest
In de natuur
Alles is stil en in zichzelf teruggetrokken. De natuur is aan de lange slaap voor de winter begonnen en na de oogst van de laatste noten, vruchten en knolgewassen, doen wij hetzelfde.
Mijn beleving
Voor mij is Samhein het prachtige, plechtige feest van de mooie verhalen die worden verteld bij haardvuur en kaarslicht. Verhalen over vroeger tijden en de mensen die voor ons kwamen. Dit is de tijd van herinneringen, om stil te staan bij mijn wortels, mijn basis: waar kom ik vandaan en waar bouw ik op?
Dit is namelijk de nacht waarop de sluier tussen de wereld van de levenden en de doden het dunst is. Samhein is daarom voor mij een warme, welkome dag die draait om mijn voorouders - de dag waarop ik uitgebreid stil sta bij mijn afkomst, al die mensen die mij voor gingen en deel uitmaken van wie ik nu ben.
Dit is de dag waarop ik mijn geliefden om me heen verzamel voor een hartelijke avond vol herinneringen, plannen, lekker eten en vrijgevigheid. Ik ben niet verdrietig dat sommigen er niet meer zijn, want ik weet dat ze er nog wel zijn en deze avond nodig ik hen ook bewust uit.
Met Samhein komt er altijd een kalmte over me heen, die ik het verdere jaar eigenlijk niet op die manier ervaar. Die kalmte begint al heel vroeg met de voorbereidingen voor het diner. Ik heb het huis de vorige dag al schoongemaakt en vandaag zorg ik ervoor dat in elk vertrek kaarsen branden. Ook al is dit het begin van de winterse kou, ik vul mijn huis met warmte, licht en liefde.
Ik richt een speciale plek in als voorouderaltaar met foto's van overleden familie en dierbaren. Ik vul een schaal met een laagje zand en verder met water, waarin ik drijfkaarjes laat branden. Naast de schaal brand ik kruidige wierook, geuren die ik associeer met familie: nootmuskaat, kruidnagel en kaneel. Aan het einde van de middag, als de schemering heeft doorgezet, doof ik alle kaarsen -behalve de drijfkaarsjes- en neem rustig de tijd om te voelen hoe de warmte wegebt (zoals op dit moment ook in de natuur gebeurt). Daarna steek ik de overige kaarsen weer aan, laat ik de warmte en het licht terugkeren in mijn huis, in mijn leven! Nu steek ik ook de kaarsen buiten in de tuin aan en nodig ik mijn 'andere' gasten uit voor het diner.
Voordat ik ga slapen, doof ik alle kaarsen, behalve één waxinelichtje dat ik op veilige plek laat opbranden. Voor mij is Samhein een van de fijnste feesten en ik geniet vaak nog dagenlang van de kalmte en rust die door mij en door het huis vloeien.
De symboliek
Samhein is het laatste oogstfeest en daarmee komt weer dankbaarheid voor onze oogst naar voren. Ik vind het zelf een mooie traditie om juist van deze oogst iets op te hangen, om ook volgend jaar een mooie oogst te krijgen. Bijvoorbeeld een laatste maïskolf, waarvan je de korrels in het nieuwe jaar gebruikt voor de nieuwe oogst. Maar je kunt ook denken aan zonnebloemen waarvan je de bloem met de zaden afknipt (er een paar apart houdt voor het volgende jaar) en op een tafel schikt met bijvoorbeeld appels en andere zaden - voor de vogels.
Van oudsher werk je voor de jaarfeesten met de oogst van dat moment: voor Samhein zijn dit onder meer pompoenen. Nu worden pompoenen vaak voorzien van horror-afbeeldingen, maar dat is voor mij zo in tegenstelling tot mijn beleving van dit feest... Ik wil dat mijn geliefden zich welkom voelen en hen juist níet afschrikken met enge gezichten. Ik snij wel pompoenen uit (veel te leuk om niet te doen), maar ik kies voor vrolijke, sierlijke motieven.
Juist omdat de sluier tussen de werelden vandaag het dunst is, is dit een mooi moment voor divinatie: runen, tarot, wat je ook gewend bent. Iemand omschreef het heel mooi als: hulp van twee kanten. Jij laat je dierbaren weten dat je ze niet bent vergeten en zij helpen jou met jouw processen.
Net als bij Mabon (de grote schoonmaak) is ook dit een mooi moment om los te laten: alles je nog niet hebt schoongeveegd met Mabon en wat jou in de weg zit of tegenhoudt. Geef het mee aan kaarsvuur of aan een groot vuur buiten. Doe dit bijvoorbeeld ook met je bezem, waarmee je immers een heel jaar lang jouw ruimte hebt schoongeveegd. Weg met het oude, ruimte voor nieuw.
Verder staat persoonlijke invulling centraal, nog meer dan bij de andere feesten, aangezien dit gaat om je eigen basis, je eigen wortels en familie. Dus: wat zijn jouw associaties bij: familie, dierbare relaties, warmte, thuis, basis en je voorouders. Welke geuren, gerechten, uitspraken, gewoontes en tradities horen hierbij.
In de keuken
Het diner is met Samhein één grote aaneenschakeling van warmte. Iedereen heeft daarbij natuurlijk zijn eigen associaties, maar voor mij staat de avondmaaltijd centraal in mijn beleving van familiegevoel: dat was het moment waarop het gezin in rust bij elkaar kwam.
Dus kies ik daarbij -naast pompoensoep- voor maaltijden vol herinneringen, gerechten waar iedereen dol op is/was, of die me zo specifiek aan iemand doen denken. De rollade zoals mijn oma die klaarmaakte, de gortepap waar mijn opa zo dol op was, de boerenjongens waar een andere oma wel pap van lustte. Samhein is bijvoorbeeld een uitgelezen moment om te beginnen met het aanleggen van een familiekookboek.
Je kunt natuurlijk ook prima werken met de overvloed van dit seizoen: pompoenen, rapen, noten, appels, maïs, zaden, enzovoorts, al dan niet verwerkt in stevige herfstsoepen of langzaam garende stoofpotten.
Naast borden voor de meer tastbare aanwezigen, schep ik ook een extra bord op voor de geesten van mijn dierbaren die ik heb uitgenodigd - zij horen er gewoon bij. Na afloop, als ik iedereen heb bedankt, gaan dit bord en dit glas (vol) naar buiten, voor iedereen die niet aan tafel zat, om hen te laten weten dat we ook hen niet zijn vergeten.
Mogelijk programma
Ik deel mijn eigen beleving, maar ik vind eigen inbreng van de deelnemers belangrijk. Aan de hand van onze gezamenlijke ideeën stel ik het programma voor vandaag samen. Dit zijn een paar suggesties: